Kırık ve çıkıklar, kemik ve eklem dokularını etkileyen ciddi travmatik yaralanmalardır. Özellikle düşmeler, çarpışmalar, kazalar veya aşırı zorlanmalar sonucu ortaya çıkarlar.

Kırıklar

Kırık, kemiğin bütünlüğünün bozulmasıdır. Basit çatlaklardan tam ayrılmış kırıklara kadar farklı şekillerde olabilir. Kırıklar, kapalı (cilt bütünlüğü korunmuş) ve açık (kemik cildi delerek dışarı çıkmış) olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Belirtileri şunlardır:

• Şiddetli ağrı

• Şişlik ve morarma

• Hareket kaybı veya anormal hareketlilik

• Şekil bozukluğu

Kırık tedavisi, kemiğin stabil hale getirilmesini amaçlar. Hafif kırıklarda alçı veya atel uygulanırken, ciddi kırıklarda cerrahi müdahale ve vida, plaka veya çivi gibi tıbbi implantlar kullanılabilir.

Çıkıklar

Çıkık, eklemi oluşturan kemiklerin normal pozisyonlarının bozulmasıdır. Genellikle omuz, diz, dirsek ve parmak eklemlerinde görülür. Çıkık belirtileri şunlardır:

• Şiddetli ağrı

• Eklemde şekil bozukluğu

• Hareket kısıtlılığı

• Şişlik ve morarma

Çıkıkların tedavisi için öncelikle uzman bir doktor tarafından eklemin yerine oturtulması gerekir. Yerine oturtulan eklem, alçı veya bandaj ile desteklenerek iyileşme süreci takip edilir. Tekrarlayan çıkıklarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Erken teşhis ve doğru tedavi, hem kırık hem de çıkıkların kalıcı hasar bırakmasını önler. Bu tür travmalar sonrası hızlı bir şekilde ortopedi uzmanına başvurulmalıdır.

Kireçlenme, eklemleri etkileyen dejeneratif bir hastalıktır ve en sık görülen eklem rahatsızlıklarından biridir. Osteoartrit olarak da bilinen bu durum, eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve incelmesi sonucu oluşur. Yaşlanma, aşırı kilo, eklem yaralanmaları ve genetik faktörler hastalığın gelişiminde önemli rol oynar.

Belirtiler:

• Eklem ağrısı ve sertlik

• Hareket sırasında eklemden ses gelmesi

• Şişlik ve hassasiyet

• Hareket kısıtlılığı

Tedavi Yöntemleri:

• İlaç tedavisi: Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar

• Fizik tedavi ve egzersiz: Kasları güçlendirme ve eklem hareketliliğini artırma

• Ortopedik destekler: Baston, dizlik veya tabanlık gibi destekleyici aparatlar

• İleri vakalarda cerrahi: Protez ameliyatları (diz veya kalça protezi gibi)

Kireçlenmeyi önlemek veya ilerlemesini yavaşlatmak için düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı beslenmek ve eklemleri aşırı zorlamaktan kaçınmak önemlidir.

Bel ve boyun ağrıları, modern yaşamın en sık karşılaşılan sağlık sorunları arasındadır. Uzun süreli oturma, yanlış duruş, ağır kaldırma ve kas zayıflıkları bu tür ağrılara yol açabilir.

Nedenleri:

• Duruş bozuklukları: Masa başında yanlış oturma, uzun süre ayakta kalma

• Kas ve bağ zayıflıkları: Egzersiz eksikliği ve kas dengesizlikleri

• Fıtıklar ve sinir sıkışmaları: Bel ve boyun fıtıkları ağrının en yaygın nedenleri arasındadır

• Kireçlenme ve iltihaplı romatizmal hastalıklar

Tedavi Yöntemleri:

• Fizik tedavi ve egzersiz: Kasları güçlendirmek ve esnekliği artırmak

• Ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler: Geçici rahatlama sağlar

• Masaj ve manuel terapi: Kas gerginliğini azaltır

• Cerrahi müdahale: İleri derecede sinir sıkışmalarında uygulanabilir

Bel ve boyun sağlığını korumak için ergonomik oturma düzenleri oluşturmak, düzenli egzersiz yapmak ve ani hareketlerden kaçınmak önemlidir.

Menisküs, diz ekleminde yer alan, kıkırdak yapısında ve yarım ay şeklindeki iki özel yapıdır. Diz ekleminin stabilitesini artırır, yük dağılımını sağlar ve eklem kıkırdağını korur. Menisküs yaralanmaları, özellikle sporcularda ve dizine aşırı yük binen bireylerde sık görülür.

Nedenleri

• Ani dönme ve bükülme hareketleri

• Diz üzerine alınan direkt darbeler

• Yaşlanmaya bağlı kıkırdak dejenerasyonu

• Aşırı kilo ve eklem üzerine binen fazla yük

Belirtiler

• Dizde ağrı ve şişlik

• Hareket sırasında kilitlenme hissi

• Diz ekleminden gelen tıkırtı veya çıtlama sesleri

• Hareket kısıtlılığı ve stabilite kaybı

Tedavi Yöntemleri

• Hafif vakalarda istirahat, buz uygulaması, ağrı kesiciler ve fizik tedavi

• Orta ve ileri vakalarda artroskopik cerrahi (kapalı ameliyat) ile hasarlı menisküs onarımı

• Menisküs nakli veya protezi ileri aşamalarda değerlendirilir

Menisküs yaralanmalarını önlemek için diz çevresindeki kasları güçlendiren egzersizler yapmak ve aniden zorlayıcı hareketlerden kaçınmak önemlidir.

Aşil tendonu, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan güçlü bir yapıdır ve yürüme, koşma, zıplama gibi hareketlerde önemli rol oynar. Aşil tendon rahatsızlıkları genellikle aşırı kullanım, zorlanma veya yaşlanmaya bağlı dejenerasyon nedeniyle ortaya çıkar.

En Sık Görülen Aşil Tendon Problemleri:

• Aşil tendiniti: Tendonun iltihaplanması sonucu ağrı ve sertlik gelişmesi

• Aşil tendonu yırtılması: Ani ve şiddetli zorlanmalar sonucu tendonun kısmi veya tam kopması

Belirtiler

• Topuk arkasında ağrı ve hassasiyet

• Yürüme veya koşma sırasında zorlanma

• Sabahları topukta sertlik ve ağrı

• Yırtılma durumunda ani bir kopma hissi ve yürüme güçlüğü

Tedavi Yöntemleri

• Hafif vakalarda istirahat, soğuk uygulama, fizik tedavi ve egzersiz

• İleri vakalarda enjeksiyon tedavileri veya cerrahi müdahale

Aşil tendon hastalıklarını önlemek için spor öncesi ısınma hareketleri yapmak, aşırı yüklenmeden kaçınmak ve uygun ayakkabı kullanmak önemlidir.

Tetik parmak, parmağı bükmeye ve düzleştirmeye yardımcı olan tendonların kılıf içinde sıkışmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Genellikle elin aşırı kullanımı sonucu gelişir ve özellikle el işçileri, müzisyenler ve sık klavye kullanan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

• Parmakta kilitlenme ve takılma hissi

• Hareket sırasında ağrı ve hassasiyet

• Parmak büküldüğünde ani bir takılma ve zor açılma durumu

Tedavi Yöntemleri

• Hafif vakalarda istirahat, sıcak-soğuk uygulamaları ve anti-inflamatuar ilaçlar

• Orta vakalarda kortikosteroid enjeksiyonları

• Şiddetli durumlarda cerrahi müdahale ile tendon sıkışıklığının giderilmesi

Tetik parmak rahatsızlığını önlemek için el kaslarını güçlendiren egzersizler yapmak ve tekrarlayan zorlayıcı hareketlerden kaçınmak önemlidir.

Tenisçi dirseği, ön kol kaslarının aşırı kullanımı sonucu dirsek bölgesindeki tendonların iltihaplanmasıyla oluşan bir hastalıktır. Sadece tenis oynayanlarda değil, sürekli el ve bilek hareketi yapan kişilerde de görülebilir.

Nedenleri

• Tekrarlayan el ve bilek hareketleri

• Ağır nesneleri sık kavrama ve kaldırma

• Bilgisayar kullanımı, marangozluk, temizlik gibi işler

Belirtiler

• Dirsek dış kısmında ağrı ve hassasiyet

• Ağır cisim kaldırmada zorluk

• Bilek hareketleri sırasında ağrının artması

Tedavi Yöntemleri

• Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar

• Fizik tedavi ve egzersiz programları

• Kortizon enjeksiyonları

• Dirsek destekleyici ateller

• İleri vakalarda cerrahi müdahale

Tenisçi dirseği olan kişiler, tekrarlayan zorlayıcı hareketlerden kaçınmalı ve bilek-dirsek kaslarını güçlendiren egzersizler yapmalıdır.

Karpal tünel sendromu, el bileğindeki medyan sinirin sıkışması sonucu gelişen bir rahatsızlıktır. Uzun süre klavye kullanımı, tekrarlayan el hareketleri ve hormonal değişimler bu rahatsızlığı tetikleyebilir.

Belirtiler

• El ve bilekte uyuşma, karıncalanma

• Parmaklarda güçsüzlük

• Gece uykudan uyandıran ağrılar

Tedavi Yöntemleri

• El bileğini destekleyen ateller

• Fizik tedavi ve sinir gevşetici egzersizler

• İleri vakalarda cerrahi sinir gevşetme operasyonları

Erken teşhis ile el kaslarını güçlendiren egzersizler ve çalışma alışkanlıklarını düzenlemek, hastalığın ilerlemesini engelleyebilir.

Hallux valgus, ayak başparmağının dışa doğru kayması ve kemik çıkıntısı oluşması durumudur. Hallux rigidus ise başparmak ekleminin sertleşmesi ve hareket kabiliyetinin azalmasıyla karakterizedir.

Nedenleri

• Uygun olmayan dar ve yüksek topuklu ayakkabılar

• Genetik faktörler

• Ayak yapısındaki bozukluklar

Belirtiler

• Başparmakta ağrı ve şişlik

• Parmakta deformasyon ve hareket kısıtlılığı

• Yürüme sırasında artan rahatsızlık

Tedavi Yöntemleri

• Ortopedik tabanlık ve uygun ayakkabı seçimi

• Fizik tedavi uygulamaları

• İleri vakalarda cerrahi düzeltme ameliyatları

Düz tabanlık, ayak kemerinin yeterince gelişmemesi veya zamanla çökmesi sonucu ayağın tamamen veya kısmen yere temas etmesi durumudur. Doğuştan gelen bir durum olabileceği gibi, yaşlanma, aşırı kilo veya yanlış ayakkabı kullanımı gibi faktörlerle sonradan da gelişebilir.

Belirtiler

• Ayağın iç kısmında destek eksikliği

• Uzun süre ayakta durunca veya yürüyünce oluşan ağrı

• Ayak bileği, diz ve bel ağrıları

• Ayakkabı tabanlarında düzensiz aşınma

Tedavi Yöntemleri

• Ortopedik tabanlık kullanımı: Ayak kemerini destekleyen özel tabanlıklar

• Fizik tedavi ve egzersiz: Ayak kaslarını güçlendiren egzersizler

• Uygun ayakkabı seçimi: Yumuşak ve destekleyici tabana sahip ayakkabılar

• İleri vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir.

Düz tabanlık, özellikle çocukluk döneminde fark edilirse uygun tedavi yöntemleriyle ilerlemesi önlenebilir.

Çarpık ayak, doğuştan veya sonradan gelişen ayak deformasyonlarından biridir. Ayak içe dönük veya dışa dönük olarak şekil bozukluğuna uğrayabilir. Özellikle bebeklerde doğumsal çarpık ayak (clubfoot) sıkça görülür.

Nedenleri

• Genetik faktörler

• Hamilelik sürecinde bebeğin anne karnındaki pozisyonu

• Sinir-kas hastalıkları veya travmalar

Belirtiler

• Ayak yapısında gözle görülür anormallik

• Yürüme güçlüğü veya düzensiz yürüme

• Ayakkabıların düzensiz aşınması

Tedavi Yöntemleri

• Ponseti yöntemi: Bebeklerde seri alçılama tedavisi

• Ortez ve destekleyici cihazlar: Ayak pozisyonunu düzelten özel aparat kullanımı

• Fizik tedavi ve egzersiz programları

• Şiddetli vakalarda cerrahi müdahale

Erken teşhis ve tedaviyle çarpık ayak problemlerinin büyük bir kısmı düzelebilir.

Diyabet hastalarında, uzun süreli yüksek kan şekeri seviyeleri sinir hasarına ve damar tıkanıklıklarına neden olarak ayakta ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Diyabetik ayak, tedavi edilmezse enfeksiyonlar, yaralar ve hatta uzuv kaybına kadar ilerleyebilir.

Belirtiler

• Ayakta iyileşmeyen yaralar ve enfeksiyonlar

• Ayakta uyuşma ve his kaybı

• Deride kuruluk ve çatlaklar

• Ayak şeklinin bozulması

Tedavi ve Korunma Yöntemleri

• Kan şekeri kontrolü: Diyabet yönetimi için düzenli beslenme ve ilaç kullanımı

• Düzenli ayak bakımı: Ayakların her gün kontrol edilmesi ve nemlendirilmesi

• Uygun ayakkabı kullanımı: Dar ve rahatsız ayakkabılardan kaçınılması

• Yaraların erken tedavisi: Küçük kesik ve yaraların bile ihmal edilmemesi

Diyabetik ayak, önlem alınmadığında ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle diyabet hastalarının düzenli ayak bakımı yapması ve erken dönemde doktora başvurması hayati önem taşır.